Evlilik birliği yalnızca duygusal bir ortaklık değildir. Aynı zamanda ekonomik dayanışma, karşılıklı güven ve ortak yaşam düzeni üzerine kurulu hukuki bir birlikteliktir. Bu nedenle eşlerin mali davranışları da zaman zaman boşanma davalarında doğrudan tartışma konusu hâline gelebilmektedir. Özellikle bir eşin gelirini, banka hesaplarını, yatırımlarını veya birikimlerini diğer eşten gizlemesi; bazı durumlarda yalnızca kişisel mali tercih olarak görülürken, bazı durumlarda ise evlilik birliğini sarsan kusurlu davranış kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak burada önemli olan nokta şudur: Türk hukukunda “eşten gizli birikim” tek başına otomatik olarak boşanma kusuru anlamına gelmez. Çünkü her eşin kendi malvarlığı üzerinde tasarruf hakkı vardır. Eşlerin ayrı banka hesabı kullanması, yatırım yapması veya kişisel birikim oluşturması tek başına hukuka aykırı kabul edilmez. Asıl mesele, bu davranışın evlilik birliği üzerindeki etkisidir.

Eğer gizli birikim;

• aile giderlerine katılmamak,

• diğer eşi ekonomik açıdan zor durumda bırakmak,

• ortak yaşamı sürdürülemez hâle getirmek,

• mal kaçırma amacı taşımak,

• boşanma hazırlığı kapsamında ekonomik güveni sarsmak

amacıyla yapılıyorsa, artık konu yalnızca mali tercih olmaktan çıkar ve boşanma hukukunda kusur tartışmasının merkezine yerleşebilir.

Gizli Birikim ile Kişisel Mali Özgürlük Arasındaki Ayrım

Türk Medeni Kanunu’nda eşlerin malvarlığı üzerinde bağımsız tasarruf hakkı kabul edilmiştir. Özellikle edinilmiş mallara katılma rejiminde dahi, eşlerin kişisel hesap açması veya yatırım yapması yasak değildir.

Bu nedenle uygulamada şu ayrım büyük önem taşır:

• Kişisel tasarruf amacıyla yapılan birikim,

• evlilik birliğini zedeleyecek şekilde yapılan gizli ekonomik davranış.

Örneğin bir eşin maaşından düzenli tasarruf yapması tek başına kusur oluşturmaz. Ancak aynı eşin yüksek gelir elde etmesine rağmen aile giderlerine katılmaması, diğer eşi borç altında bırakması veya ekonomik yükü tamamen karşı tarafa yıkması farklı değerlendirilir.

Mahkemeler özellikle şu sorular üzerinde durur:

• Gizlenen gelir aile düzenini etkiledi mi?

• Eşlerden biri ekonomik baskı altında bırakıldı mı?

• Ortak giderler bilinçli şekilde karşılanmadı mı?

• Gizleme davranışı süreklilik taşıyor mu?

• Amaç mal kaçırmak veya diğer eşi mağdur etmek mi?

Bu sorulara verilen cevaplar, gizli birikim iddiasının boşanma hukukundaki ağırlığını belirler.

TMK m.166 Kapsamında Kusur Tartışması

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesi uyarınca, evlilik birliği ortak hayatı sürdürmeleri taraflardan beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa boşanma kararı verilebilir.

Gizli birikim tartışmaları çoğu zaman doğrudan bu hüküm kapsamında değerlendirilir. Çünkü mesele çoğunlukla yalnızca para saklamak değil; güven ilişkisini bozmak ve ortak yaşam yükümlülüklerini ihlal etmektir.

Özellikle şu davranışlar kusur değerlendirmesini güçlendirebilir:

• gelirini bilinçli şekilde saklamak,

• ev giderlerine katılmamak,

• eşin temel ihtiyaçlarını görmezden gelmek,

• ekonomik yükü tamamen diğer eşe bırakmak,

• aile bütçesini gizlice boşaltmak,

• üçüncü kişiler üzerinden mal kaçırmak,

• boşanma sürecine hazırlık amacıyla varlık transferleri yapmak.

Bu tür davranışlar yalnızca ekonomik uyuşmazlık olarak değil, aynı zamanda güven sarsıcı hareket olarak değerlendirilebilir.

Yargıtay uygulamasında da kusur değerlendirmesi yapılırken yalnızca olayın varlığı değil, olayın evlilik birliği üzerindeki etkisi dikkate alınmaktadır.

Dolayısıyla “hesap gizleme” tek başına yeterli olmayabilir; ancak bunun aile düzenini bozduğu ispatlanırsa kusur niteliği güçlenir.

Aile Ekonomisine Katılma Yükümlülüğü

Türk Medeni Kanunu’nda evlilik birliği yalnızca duygusal bir birlik olarak değil, aynı zamanda ekonomik dayanışma ilişkisi olarak kabul edilir.

Eşler;

• güçleri oranında aile giderlerine katılmak,

• ortak yaşamın devamını sağlamak,

• ekonomik yükümlülükleri paylaşmak

zorundadır.

TMK m. 195 ve devamındaki hükümler de aile ekonomisinin korunmasına yöneliktir. Özellikle birliğin giderlerine katılmayan eşe karşı hâkim müdahalesi mümkündür.

Bu düzenlemeler, aile ekonomisinin evlilik birliğinin temel unsurlarından biri olduğunu göstermektedir.

Bu nedenle bir eşin sürekli şekilde gelir gizlemesi ve ortak giderlerden kaçınması, yalnızca mali davranış değil; evlilik yükümlülüklerine aykırılık olarak da değerlendirilebilir.

Örneğin;

• kira ve faturaların sürekli diğer eşe bırakılması,

• çocuk giderlerine katılmama,

• yüksek gelir olmasına rağmen ekonomik sorumluluk almama,

• borç yükünü tek eşe bırakma

gibi durumlar kusur tartışmasını doğrudan etkileyebilir.

Gizli Birikim İddiasında İspat Sorunu

Boşanma davalarında gizli birikim iddiasının en önemli yönü ispat meselesidir. Çünkü mahkeme soyut iddialarla kusur kararı vermez.

Bu nedenle yalnızca “eşim para saklıyordu” iddiası yeterli değildir. İddianın somut olaylarla desteklenmesi gerekir.

Uygulamada kullanılan başlıca deliller şunlardır:

• banka hesap hareketleri,

• para transfer kayıtları,

• yatırım hesapları,

• tapu kayıtları,

• şirket ortaklık belgeleri,

• kredi ve borç belgeleri,

• mesajlaşmalar,

• tanık anlatımları,

• gelir-gider dengesine ilişkin kayıtlar.

Özellikle gelir düzeyi ile yaşam standardı arasındaki büyük çelişkiler, mahkemelerin dikkat ettiği önemli unsurlardan biridir.

Örneğin yüksek gelir elde eden bir eşin sürekli maddi imkânsızlık iddiasında bulunması, buna rağmen gizli hesaplarda birikim yapması ciddi değerlendirme konusu olabilir.

Ancak delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi gerekir. Hukuka aykırı yollarla ele geçirilen banka bilgileri veya özel yazışmalar mahkeme tarafından dikkate alınmayabilir.

Gizli Birikimin Diğer Kusurlu Davranışlarla Birlikte Değerlendirilmesi

Uygulamada gizli birikim çoğu zaman tek başına ileri sürülmez. Genellikle başka güven sarsıcı davranışlarla birlikte değerlendirilir.

Örneğin:

• ekonomik şiddet,

• ev giderlerini karşılamama,

• evi terk etme,

• fiilî ayrılık,

• sadakatsizlik,

• mal kaçırma girişimleri,

• aile bireylerini maddi baskı altında bırakma

gibi olaylarla birlikte ileri sürüldüğünde kusur değerlendirmesi daha ağır hâle gelebilir.

Mahkeme bu durumda olayları tek tek değil, bütün hâlinde inceler.

Özellikle uzun süreli ekonomik baskı ve sistematik gizleme davranışları, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı yönündeki kanaati güçlendirebilir.

Kusurun Nafaka ve Tazminata Etkisi

Gizli birikim iddiasının en önemli sonuçlarından biri de nafaka ve tazminat taleplerine etkisidir.

Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesine göre:

• maddi ve manevi tazminat,

kusursuz veya daha az kusurlu eş lehine hükmedilir.

TMK m.175 uyarınca ise:

• yoksulluk nafakası isteyen tarafın kusuru daha ağır olmamalıdır.

Bu nedenle gizli birikim davranışı, kusur dağılımını doğrudan etkileyebilir.

Örneğin bir eşin;

• ekonomik dayanışmadan kaçınması,

• aileyi bilinçli şekilde maddi sıkıntıya sokması,

• gelirini sistematik biçimde gizlemesi

mahkeme tarafından ağır kusur kapsamında değerlendirildiğinde;

• tazminat taleplerinin reddine,

• karşı taraf lehine manevi tazminata,

• nafaka değerlendirmesinde kusur ağırlığı oluşmasına

neden olabilir.

Özellikle ekonomik güvenin bilinçli şekilde yıkılması, uygulamada manevi tazminat tartışmalarında da önem kazanmaktadır.

7. Yargıtay Uygulamasında Genel Yaklaşım

Yargıtay kararlarında ekonomik davranışların tek başına değil, evlilik birliğine etkisiyle birlikte değerlendirildiği görülmektedir.

Bu nedenle:

• gizli hesabın varlığı,

• yatırım yapılması,

• para biriktirilmesi

tek başına boşanma sebebi olarak görülmeyebilir.

Ancak bu davranışların;

• aile ekonomisini çökertmesi,

• güven ilişkisini ortadan kaldırması,

• ortak yaşamı sürdürülemez hâle getirmesi,

• diğer eşi mağdur etmesi

durumunda kusur değerlendirmesi ciddi şekilde değişebilir.

Yargıtay ayrıca kusur değerlendirmesinde somutlaştırma ve delillendirme ilkesine büyük önem vermektedir. Bu nedenle gizli birikim iddiasının;

• hangi döneme ait olduğu,

• hangi hesapların kullanıldığı,

• ne şekilde gizlendiği,

• aile düzenine nasıl zarar verdiği

açık biçimde ortaya konulmalıdır.

8. Sonuç

Eşten gizli birikim yapılması, boşanma hukukunda her olayda otomatik olarak kusur sayılmaz. Çünkü eşlerin kişisel malvarlığı üzerinde tasarruf hakkı bulunmaktadır.

Ancak bu davranış;

• aile giderlerine katılmama,

• ekonomik yükümlülüklerden kaçınma,

• diğer eşi maddi baskı altına alma,

• güven ilişkisini zedeleme,

• ortak yaşamı çekilmez hâle getirme

sonuçlarını doğuruyorsa, TMK m.166 kapsamında kusurlu davranış olarak değerlendirilebilir.

Burada belirleyici olan unsur, gizli birikimin varlığından çok, bu davranışın evlilik birliği üzerindeki etkisidir.

Bu nedenle uygulamada başarı sağlayan dosyalar, yalnızca “gizli hesap” iddiasına değil;

• gelir-gider uyumsuzluğuna,

• ekonomik mağduriyete,

• aile giderlerinden kaçınmaya,

• sistematik gizleme davranışına,

• somut banka ve finans kayıtlarına

dayandırılan dosyalar olmaktadır.

Sonuç olarak boşanma hukukunda ekonomik şeffaflık, yalnızca mali mesele değil; aynı zamanda güven ilişkisi ve evlilik yükümlülükleriyle doğrudan bağlantılı bir konudur. Bu nedenle ekonomik davranışların evlilik birliğini nasıl etkilediği, kusur değerlendirmesinin merkezinde yer almaktadır. Yalova boşanma avukatı – yalova avukat için ofisimizden hukuki destek alabilirsiniz.